J
I
K
A
B
شنبه 30 تير 1397 16:20:11
18 ارديبهشت 1397 8:42:24
بهبودي در گفت‌وگو با ماهنامه افق تعامل مطرح كرد:
هر واحد توليدي فرسوده يا مسئله‌دار را نبايد احيا كرد/ درون‌زايي لازمه تعميق تكنولوژي و توليد كالاهاي با كيفيت جهاني
رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي آذربايجان‌شرقي گفت: هر واحد فرسوده يا مسئله‌دار را نبايد احيا كرد، عمر بعضي از صنايع به سر آمده و بايد به فكر صنايع آينده باشيم.

به گزارش روابط عمومي سازمان مديريت و برنامه‎ريزي آذربايجان‌شرقي، بهبودي مي‌گويد: اگر به دنبال كسب بازارهاي جهاني هستيم بايد به دنبال بهترين تكنولوژي باشيم، چرا كه اگر فقط با اتكا بر بازار داخلي، تكنولوژي انتخاب ‌شود شايد چندان بهينه نباشد، بنابراين تاكيد مي‌كنم هدف سرمايه‎گذار ما حتماً بايد حضور در بازارهاي جهاني باشد كه الزاماً تكنولوژي روز و آينده دنيا را تدارك ببيند.

اين اقتصاددان درون‌زايي تكنولوژي را بسيار مهم مي‌داند و توضيح مي‌دهد: ما بايد بتوانيم واحدهاي توليدي خود را به موقعيتي برسانيم كه داراي تكنولوژي درون‌زا براي توليد محصولات باشند، دانش و تكنولوژي را مي‌توان وارد كرد ولي اگر اين دانش را درون‌زا نكنيم همواره محتاج واردات تكنولوژي خواهيم بود و وقتي محتاج هستيم در مقاطعي مي‌توانيم در شرايط مطلوب قرار بگيريم و بعد از طي آن مقطع دوباره جايگاه خود را از دست مي‌دهيم.

در ادامه مشروح گفت‌وگوي ماهنامه افق تعامل با داوود بهبودي، رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي استان در ارتباط با وضعيت تكنولوژي در استان و كشور تقديم حضور مي‌شود:

 

افق تعامل: لطفا در ابتدا توضيحاتي را در مورد ارتباط تكنولوژي و رقابت‌پذيري كالاهاي توليدي صنايع ارائه فرماييد.

تكنولوژي يك دانش ضمني انباشته است كه به ايجاد پيوند بين عوامل مختلف براي توليد كالا يا خدمات مورد نياز مصرف انسان مي‌پردازد. ممكن است امروز بتوانيم در عرصه تجارت بين‌الملل بهترين كالا را توليد كنيم، اما اگر نتوانيم تكنولوژي خود را به‌هنگام و بروزرساني كنيم و به مرحله نوآوري و خلاقيت نرسيم، بهترين بودن خود را به تدريج از دست خواهيم داد، چرا كه ديگران به سرعت در حال رقابت با ما هستند و منتظر ما نمي‌مانند و تكنولوژي هم در يك مسير پويايي قرار دارد كه هر روز و هر لحظه پيشرفت مي‎كند.

در عرصه توليد، روابط پيچيده‎اي بين عوامل توليد برقرار و منجر به توليد كالاها، ارائه خدمات و اختراع كاربردهاي جديد و افزودن آنها مي‌شود، بنابراين ارتباط تكنولوژي و رقابت‌پذيري كاملاً مستقيم و در هم تنيده‌ است، يعني اگر بخواهيم صنعت ما به طور موفق در تجارت جهاني رقابت كند و به عبارت بهتر به سطح رقابت‌مندي برسد، بايد تكنولوژي را متناسب با شرايط تنظيم و به روز كنيم و ارتقا دهيم، البته رقابت‌مندي فقط تابعي از تكنولوژي نيست و متأثر از عوامل مهم ديگري هم هست و ابعادي مثل فضاي كسب و كار، قوانين و مقررات، فرهنگ كاري و .. نيز مي‌توانند در اين زمينه تأثير زيادي داشته باشند.

**درون‌زا بودن تكنولوژي منجر به تعميق آن و در نتيجه توليد كالاهاي با كيفيت و جديد مي‌شود

افق تعامل: به نظر شما چطور بايد در جهت تعميق تكنولوژي داخلي و حمايت از كالاي ايراني قدم برداشت؟

در خصوص تعميق تكنولوژي بايد به بحث درون‌زا كردن تكنولوژي بپردازيم. دانش ضمني ما بايد درون‌زا شود. دانش و تكنولوژي را مي‌توان وارد كرد ولي اگر اين دانش را درون‌زا نكنيم همواره محتاج واردات تكنولوژي خواهيم بود و وقتي محتاج هستيم در مقاطعي مي‌توانيم در شرايط خاص و مطلوب قرار بگيريم ولي بعد از طي آن مقطع، دوباره جايگاه خود را از دست مي‌دهيم، بنابراين درون‌زايي تكنولوژي بسيار مهم است.

ما بايد بتوانيم واحدهاي توليدي خود را به موقعيتي برسانيم كه داراي تكنولوژي درون‌زا براي توليد محصولات باشند، يعني همواره مركز تحقيق و توسعه فعالي داشته باشند تا ضمن آگاهي از تغييرات دنيا بتوانند در مسير پيشرفت و تعالي حركت كنند.

در واقع درون‌زا بودن تكنولوژي منجر به تعميق آن و تعميق تكنولوژي نيز منجر به توليد كالاهاي باكيفيت و جديد مي‌شود كه همه اين‌ها خودبه‌خود فراهم‌كننده شرايط حمايت از كالاي ايراني هستند.

**قطع ارتباط صنايع بزرگ مولود دهه 40 و 50 با شركت‌هاي مادر 

افق تعامل: وضعيت  تكنولوژي در صنايع استان را در سطح كشور و در مقايسه با استان‌هاي همتراز چطور ارزيابي مي‌كنيد؟

عرصه صنعت استان عرصه كوچكي نيست كه به شكل كلي بتوانيم در اين مجال اندك به مقايسه تكنولوژي بپردازيم. ما در صنايع مختلفي حضور فعال داريم. صنايع ماشين‌سازي و خودروسازي، نفت و پالايش، شيريني و شكلات، مصالح ساختماني و خيلي از صنايع ديگر در استان آذربايجان‌شرقي فعاليت مي‌كنند و لازم است در هر عرصه به شكل موردي بحث كنيم.

تكنولوژي ما در صنايعي كه نسبتاً قديمي هستند خيلي به‌هنگام نيست و نيازمند نوين‌سازي است، مثلاً صنايع بزرگ مولود دهه 40 و 50، به علت اينكه در دوره جنگ و تحريم ارتباط خود را با شركت‌هاي مادر قطع شده، به نوين‌سازي تكنولوژي نياز دارند و از آنجايي كه ما يكي از استان‌هاي قطب اوليه صنايع كشور بوده‌ايم، برخي از صنايع در استان قديمي‌تر هستند و در اين صنايع نوين‌سازي موضوعيت بيشتري پيدا مي‌كند. در عين حال صنايعي داريم كه ارتباطات خود را با شركت‌هاي مادر حفظ كرده‎اند.

در صنايعي مثل قطعات خودرو، فناوري مناسبي داريم و مي‌توانيم حتي برخي محصولات را با برند خارجي صادر كنيم. تكنولوژي ما در صنايع غذايي نيز وضعيت بسيار مطلوبي دارد و در اين عرصه در سطوح بين‌المللي حرف‌هاي زيادي براي گفتن داريم.

در عرصه نفت و پالايش نيز تكنولوژي ما خوب است و اقداماتي كه انجام شده نتايج مفيدي را حاصل كرده و خوشه‌هاي فناوري كه در منطقه ويژه علم و فناوري در زمينه‌هايي مثل نانو، نفت، نساجي و ... شكل گرفته‌اند آغازگر حركت‌هاي مطلوب در مسير دانش‌بنياني اقتصاد خواهند بود.

افق تعامل: به نظر شما انتقال تكنولوژي چطور مي‌تواند در كاهش شكاف تكنولوژي موثر باشد؟

انتقال تكنولوژي مي‌تواند شكاف تكنولوژي را كم ‌كند ولي با انتقال، كار خاتمه نمي‌يابد، تكنولوژي بايد درون‌زا شود. اقتصاد دانش‌بنيان مبتني بر اقتصاد با تكنولوژي درون‌زا است و اين امكان‌پذير نيست كه ما با تكنولوژي وارداتي بتوانيم در مسير اقتصاد دانش‌بنيان حركت كنيم.

درون‌زايي مبناي پويايي، خلاقيت و ابتكار بوده و اساساً اقتصاد با اين خلاقيت و پويايي زنده است. تمام فعاليت‌هاي روزمره ما زماني كه با عنصري به نام خلاقيت پيوند مي‌خورد به رشد، تعالي و توسعه مي‌انجامد.

افق تعامل: در خصوص روش‌ها و شيوه‌هاي انتقال تكنولوژي صحبت كنيد.

انتقال تكنولوژي يا از طريق خريد تكنولوژي و يا از طريق پروژه‌هاي مشاركتي صورت مي‌گيرد. معمولاً هر دو مورد در كشور و استان ما مصداق دارد، در سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي معمولاً سرمايه‌گذار هم سرمايه، هم تكنولوژي و هم مديريت را وارد مي‌كند و هم از طريق صادرات مجدد محصولات توليد شده بازار خود را مي‌تواند در اختيار بگذارد.

خريد تكنولوژي توسط سرمايه‌گذاران داخلي و اجراي پروژه‌ها به شكل مشاركتي در قالب‌هاي متعدد نيز از ديگر شيوه‌هاي انتقال تكنولوژي به شمار مي‌روند. اما مهم‌تر، عرصه انتخاب و واردات تكنولوژي است. اگر به دنبال رقابت‌‌مندي و كسب بازارهاي جهاني هستيم بايد به دنبال بهترين تكنولوژي باشيم؛ چرا كه اگر فقط با اتكا بر بازار داخلي تكنولوژي انتخاب ‌شود شايد اين تكنولوژي چندان بهينه نباشد.

بنابراين تأكيد مي‌كنم هدف سرمايه‎گذار ما حتماً بايد حضور در بازارهاي جهاني باشد كه الزاماً تكنولوژي روز و آينده دنيا را تدارك ببيند و مكانيزم‌ها و الزامات درون‌زاي آن را فراهم كند.

**هر واحد فرسوده يا مسئله‌دار را نبايد احيا كرد

افق تعامل: به انتخاب تكنولوژي اشاره كرديد؛ با توجه به شرايط صنايع كشور و به‌ويژه استان، انتخاب چه نوع تكنولوژي‌هايي مي‎تواند در پيشرفت صنايع كارساز باشد؟

ما در قالب سند تدبير توسعه استان، همچنين در سند آمايش به شكل موازي نسبت به اينكه صنعت يا اقتصاد استان به كدام سمت بايد، برود بحث و نتايج را بر هم منطبق مي‌كنيم.

مسيرهاي اصلي حركت اقتصادي و موضوعاتي كه مورد تأكيد و حمايت قرار مي‌گيرند، بايد مبتني بر قابليت‌ها، مزيت‌ها همچنين منطبق بر مسيرها و جهت‌گيري‌هاي آينده علم و تكنولوژي در دنيا باشند. خيلي از فعاليت‌ها و تكنولوژي‌ها در آينده از بين خواهند رفت؛ بسياري نيز ادامه خواهند يافت و خيلي از چيزهاي جديد متولد خواهند شد. بنابراين اگر بخواهيم براي آينده فكر كنيم بايد ببينيم چه چيزهايي در آينده متولد خواهند شد و چه چيزهايي افول خواهند كرد.

بعضاً از نوين‌سازي و احياي واحدهاي صنعتي فرسوده و مسئله‌دار صحبت مي‌شود. يكي از مباحث ما اين است كه هر واحد فرسوده يا مسئله‌دار را نبايد احيا كرد. عمر بعضي از صنايع به سر آمده و بايد به فكر صنايع آينده باشيم. اين صنايع طبيعتاً ماهيت دانش‌بنياني دارند. صنايع دانش‌بنيان فضاي نرم دارند و لزوماً فضاي سخت و ماشين‌آلات سنگين نمي‌خواهند.

در استان اگر بخواهيم تكنولوژي وارد كنيم بخشي از اين تكنولوژي در صنايع سخت خواهد بود مثل معدن (كه از خام فروشي خارج شويم). بخشي در موضوعاتي خواهد بود كه بتواند با توجه به استعدادهايي كه داريم براي ما ارزش افزوده ايجاد كند، مثلاً ما سرمايه انساني مناسبي در صنعت قطعه‌سازي داريم، بنابراين مي‌تواند در خودروسازي به ما كمك كند. يا در عرصه صنايع غذايي يك ظرفيت و توانمندي بالقوه انساني و زيرساختي داريم.

در شاخه‌هاي جديد مثل صنايع نفت و پالايش چه در تأمين قطعات و ماشين‌آلات و چه در فعاليت‌هاي مربوطه بسترهاي مناسبي داريم كه اگر پروژه خط انتقال اتيلن هم به بهره‌برداري برسد ظرفيت بسيار خوبي در اين عرصه براي استان ما باز مي‌شود كه قابل توجه است.

در عرصه IT و ICT به عنوان شاخه‌اي رو به رشد، بايد فعاليت‌هاي پررنگ‌تري داشته باشيم كه اقداماتي در اين ارتباط آغاز شده و در عين حال جا براي سرمايه‌گذاري هست و بخش خصوصي در حال احداث شهركي در اين زمينه است.

در عرصه صنايع پزشكي، مهندسي پزشكي و شاخه‌هاي پيشرفته اين صنايع، مستعد هستيم و سعي داريم فناوري‌هاي زيست‌پزشكي را وارد كنيم. بعضي از اين فناوري‌ها جهت‌گيري آينده ارزش ‌افزوده استان را خلق مي‌كنند و ظرفيت بالايي براي ايجاد ارزش افزوده، درآمد و ارتقاء سطح استان در اقتصاد ملي محسوب مي‌شوند.

برخي از شاخه‌ها هم مي‌توانند در ايجاد اشتغال موثر باشند. بخشي هم مي‌توانند مربوط به صنايع داراي تكنولوژي پيشرفته و هايتك باشند كه اتفاقاً نيروي انساني اندكي نياز دارند ولي در عين حال ارزش افزوده بالايي ايجاد مي‌كنند و در بالا بردن نقش استان در اقتصاد ملي و ارتقاء سهم صادرات غيرنفتي مؤثر هستند.

در كنار اين‌ها چالش اشتغال داريم كه اين اشتغال لزوماً در صنايع سرمايه‌بر اتفاق نمي‌افتد. ما اگر يك كارخانه پتروشيمي راه‌اندازي كنيم 3 هزار نفر اشتغال‌زايي مي‌شود كه در مقابل 60 هزار نفري كه دنبال شغل هستند عدد قابل توجهي نيست. در حالي كه بعضي از رشته‌ها به راحتي مي‌توانند اشتغال ايجاد كنند مثلا گردشگري يك بستر مناسب براي ايجاد اشتغال است هم با سرمايه و منابع كمتر و هم با سرعت و سهولت بيشتر مي‌تواند اين نقش را ايفا كند.

گردشگري طيف گسترده‌اي از صنايع مثل صنايع‌دستي، قالي‌بافي، خدمات هتلداري، رستوران‌داري و حمل و نقل را شامل مي‌شود كه در اينجا عمدتاً به تكنولوژي نرم نياز داريم همچنين براي مديريت گردشگري نيازمند انتقال دانش مديريت هستيم و هنوز مديريت گردشگري را ياد نگرفته‌ايم.

افق تعامل: چطور مي‌توان در جهت ارتقاء تكنولوژي و نوين‌سازي صنايع اقدام كرد؟

در شرايط فعلي هر بنگاهي كه بهره‌ور و دانش‌بنيان باشد و به شكل علمي مديريت و با نوآوري حركت كند، بازار و صادرات دارد و قطعاً به سود مي‌رسد اما شركت‌هايي كه داراي اين ويژگي‌ها نباشند و خود را با موج فعاليت مبتني بر بهره‌وري و نوآوري همراه نكنند لاجرم به دست خودشان حذف خواهند شد.

بنابراين واحدهاي توليدي ما بايد افق‌هاي توسعه نوين ر ا انتخاب كنند و درصدد تطبيق خود با آن و فراهم ساختن الزامات آن باشند. در واقع براي نوين‌سازي نيازمند تزريق سرمايه جديد و مهم‌تر از آن تغيير نگرش‌هاي مديريتي هستيم و لازم است خودمان را به بازارهاي جديد فروش متصل كنيم تا برحسب سفارشات دريافتي ملزم به اصلاح و ارتقاء تكنولوژي صنايع باشيم.

افق تعامل: لطفاً به تعدادي از روش‌هاي تأمين مالي نوين‌سازي صنايع نيز اشاره‌اي داشته باشيد.

در مسير تأمين مالي چندين راه وجود دارد. ممكن است تأمين مالي از طريق سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي صورت ‌گيرد و سرمايه‌گذار منابع مورد نياز را هم با خودش بياورد. وقتي سرمايه‌گذار مستقيم خارجي مي‌آيد، مثلا  واحدهايي هستند كه كالايي را با برند خارجي توليد مي‌كنند و هم به بازار داخلي و هم با استفاده از همين برند مطرح خارجي در بازارهاي جهاني عرضه مي‌كنند. يعني سرمايه‌گذاري خارجي سرمايه، تكنولوژي و بازار را توأمان به همراه مي‌آورد. بعضاً ممكن است كار به شكل مشاركتي انجام شود و تأمين سرمايه مالي به عهده طرف داخلي و ورود تكنولوژي به عهده شريك خارجي باشد و يا ممكن است يك توليدكننده داخلي تكنولوژي را با سرمايه شخصي خود وارد كند.

از مهم‌ترين شيوه‌هاي تأمين مالي مي‌توان به تأمين از طريق سيستم بانكي، تأمين از طريق روش‌هاي نوين مثل بازار بورس، استفاده از اشكال قراردادهاي تجاري مثل BOT و BOO (كه بتوانيم پيوندهاي پيشرفته يا در واقع قراردادهاي شناخته شده‌اي را با سرمايه‌گذار پيدا كنيم) و فاينانس داخلي يا خارجي اشاره كرد.

در گذشته اقتصاد ما براي بخش خصوصي عمدتاً بانك‌محور و براي دولت هم نفت محور بوده. در شرايط كنوني لازم است اين دو محور تغيير يابند. دولت ديگر نمي‌تواند نفت‌محور و بخش خصوصي هم نمي‌تواند بانك‌محور باشد. چرا كه به دلايل مختلف منابع بانك‌ها تحليل رفته‌اند.

در دنيا محورهايي مثل فاينانسرها، بورس، صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري مي‌توانند نقش بانك و حتي بهتر از بانك را ايفا كنند. سرمايه‎گذاران و كارآفرينان ما هم بايد به تدريج به اين سمت هدايت شوند كه از فرمت‌هاي نوين تأمين مالي استفاده كنند تا هم ظرفيت منابع و هم ظرفيت‌هاي توليد و اشتغال افزايش يابد.

**شروع حركت در مسير متنوع‌سازي منابع در آذربايجان‌شرقي

افق تعامل: آيا در استان ما از اين شيوه‌هاي جديد تأمين مالي كه اشاره كرديد استفاده مي‌شود؟

ما از منابع صندوق توسعه ملي، فاينانس بانك توسعه اسلامي، فاينانسرهاي داخلي و خارجي استفاده مي‌كنيم. بعضي از پروژه‌ها به شكل BOT اجرا مي‌شوند و برخي نيز شكل‌هاي ديگري از قراردادهاي جديد را دارند و حركت در مسير متنوع‌سازي منابع در استان از چند سال پيش در استان شروع شده، البته تا فعالان اقتصادي ما با اين مسيرهاي جديد آشنا شوند و به آن اعتماد كنند نياز به زمان داريم.

به هر حال محدوديت‌هاي نظام بانكي، فعالان بخش خصوصي ما را خواه ناخواه به اين سمت خواهد برد و هر كسي زودتر از اين فرصت‌ها استفاده كند برنده‌تر خواهد بود.

**لزوم تفكيك مرز آينده‌نگاري را با آينده‌بيني، پيش‌بيني و پيش‌گويي

افق تعامل: و در پرسش آخر بفرماييد آينده‌نگاري تكنولوژي چه تأثيري مي‌تواند در اقتصاد جامعه داشته باشد؟

آينده‌نگاري، آينده‌سازي است، يعني به جاي اينكه در امتداد وضع موجود و با ادبيات متعارف برنامه بنويسيم، برنامه را بر اساس آينده‌اي كه مي‌خواهيم، تنظيم مي‌كنيم. اين امر طبيعتاً بلندمدت است. چرا كه در كوتاه‌مدت نمي‌توان آينده‌پژوهي مؤثري انجام داد. هر چه برنامه بلندمدت‌تر باشد اين ظرفيت فراهم است كه آينده را براي خودمان آن‌طور كه مي‌خواهيم ترسيم و سپس براي رسيدن به اين آينده نقشه راه تعيين كنيم.

اگر مقدمات كار آينده‌نگاري فراهم شود، براي تحقق اين آينده بايد حركت‌هايي انجام دهيم. قسمت سخت كار اين است كه مرز آينده‌نگاري را با آينده‌بيني، پيش‌بيني و پيش‌گويي تفكيك كنيم و بپذيريم كه آينده‌نگاري يك فعاليت علمي است و متخصصان خاص خود را مي‌طلبد كه بتوانند يك نسخه آينده‌نگارانه تنظيم و همه امكانات، منابع و جهت‌گيري‌هاي ما در اين سمت و سو حركت كنند.

اينكه تكنولوژي در آينده به كدام سمت مي‌رود و از لحاظ شناختي الگوهاي رفتاري انسان‌ها چه سمت و سويي گرفته، آرايش نظام اقتصاد دنيا، وضعيت منابع داخل كشور و خيلي از عوامل ديگر بايد، لحاظ شود تا ما به تصوير آينده مورد نظر برسيم كه البته كاري سخت ولي شدني است.

در اين فضا ريسك‌ها، نااطميناني‌ها و عدم قطعيت‌ها هم وجود دارند و سناريوهاي مختلفي مطرح مي‌شود. قطعاً آينده‌نگاري در آينده كشور و در عرصه‌هاي مختلف به‌ويژه فناوري كارساز و تعيين‌كننده خواهد بود.


نشاني: آذربايجان‌شرقي، تبريز، اول زعفرانيه، جنب شركت مخابرات استان
نشاني ساختمان مركز آموزش، پژوهش‌هاي توسعه و آينده‌نگري: تبريز، ولي‌عصر، فلكه همافر
كد پستي : 5166618171 - تلفن : 19-33328710(041) - نمابر : 33327171-(041)
Copyright © 2016 www.mporg-eaz.ir 
Powered by Tetis PORTAL